نگاهی اجمالی به تاریخچه باستان شناسی فرانسه در ایران

فرانسه در ایران هرگز نقش سیاسی عمده و پایداری نداشته است. زمانی كه انگلیسی ها، انحصار استخراج نفت و بلژیكی ها، امتیاز اداره امور گمركات ایران را كسب كردند، فرانسه انحصار حفاری ها و اكتشافات باستان شناختی را در این كشور به دست آورد. به اصرار ناپلئون سوم و اظهار علاقه شاه ایران، در فاصله سال های 1843 و 1854م ، دو معمار فرانسوی به نام های فلاندَن و كُست به ایران سفر كردند و نخستین گزارش علمی ( 1852-1851م)را در باره عمده ترین اماكن باستانی ایران ( پرسپولیس ، پاسارگاد و طاق بستان ) منتشر كردند. هیات باستان شناسی دیگری نیز زیر نظر دیو لا فوآ در سال های 1845-1844م نخستین حفاری های باستان شناسی در شوش را بر عهده گرفت. در سال 1890م حكومت فرانسه یك هیات علمی زیر نظر دمورگان، كه مهندس معدن بود، به ایران فرستاد تا در نواحی غربی سرزمین ایران در همه زمینه های زمین شناسی، گیاه شناسی، بوم شناسی و باستان شناسی تحقیق كند . یكی از نتایج تحقیقات مذكور این بود كه برای اولین بار در خاور میانه وجود ذخایر نفتی در قصر شیرین كشف شد. گزارش این هیات كه در 9 مجلد در فاصله سال های 1895 تا 1905 م منتشر شد، به عنوان نخستین تحقیق علمی جامع در باره ایران، خود اثری سترك است. دمورگان در پرتو توفیقاتی كه حاصل كرده بود، در سال 1897م به عنوان نخستین نماینده ارشد برای مراقبت از منافع وزارت آموزش عمومی فرانسه، به ایران اعزام گردید.

دكتر شهریار عدل

مدير تحقيقات در موسسه ملي پژوهش علمي فرانسه

شهریار عدل متولد 14 بهمن 1322 شمسی در تهران ؛ اجداد پدری از تبریز و اجداد مادری ازبسطام . تحصیلات در تهران (دبستان و سه سال نخست دبیرستان)، عزیمت به فرانسه از پاییز 1959 میلادى برابر با 1338 شمسى و بقیه تحصیلات ‏نیز در فرانسه.

تحصیلات دانشگاهى : مدرسه عالى علوم تاریخى در سوربن ؛ و همزمان در مدرسه موزه لوور، تاریخ عمومى هنر، باستانشناسى مشرق زمین و تاریخ هنرهاى دوره اسلامى را خواند و به مدرسه معمارى پاریس - بوزار – نیز ‏رفت . بوزار را تا آخر ادامه نداد ولى بقیه را به پایان رساند و بعد دكترا در رشته تاریخ ایران و آسیاى میانه گرفت. موضوع رساله وی «فتوحات‏همایون» بود كه تاریخ جنگ هاى شاه عباس در سال 1007 هجرى در خراسان و فتح هرات است .