نگاهي كوتاه به كتاب شناسي پيامبر اسلام در فرانسه

 ظاهرا نخستين نويسنده فرانسوي كه در باره پيامبر اسلام مطلبي نوشته "پي ير بايل" (Pierre Bayle) است كه در 1696م در كتاب فرهنگ تاريخي و انتقادي خود مقاله مفصلي در باره پيامبر نوشته و عقايد مسيحيان آن زمان را كه آميخته با دروغ و كينه بود، بيان نموده است. در واقع از ديرباز تا آن زمان محمد (ص) را دشمن عيسي (ع) مي دانستند و بر ضد ديانت اسلام تبليغ مي كردند تا بدانجا كه نويسنده اي به نام پريدو (Prideaux) در سال 1699م كتابي به نام  زندگي محمد دروغزن  منتشر كرد و در سال 1748م ژان گانيه (Jean Gagnier)  كتاب محمد بر اساس قرآن، سنت و آراي مولفان عرب را چاپ كرد. در اين كتاب شايستگي هاي پيامبر اسلام مورد تاييد قرار گرفته و اصول دين اسلام و مخصوصا احكام آن در باره طهارت و بهداشت كه در آن زمان در اروپا ناشناخته بود، به دقت بررسي شده است. پس از آن يك فرانسوي ديگر به نام ام تورپن ( M.Turpin)  در سال 1773م كتابي در سه جلد نوشت كه تاريخ زندگي محمد، قانونگذار جزيره العرب نام دارد و تحقيقي مبسوط در زندگي پيامبر اسلام است. نويسنده اين كتاب ظهور اسلام را در عربستان نتيجه ضعيف شدن مسيحيت در آن سرزمين دانسته است. ولتر نويسنده معروف هم كه در آغاز عمر، پيامبر اسلام را تخطئه كرده بود، سر انجام به حقيقت آيين اسلام آشنايي يافت و نوشت: "قرآن، به صورت مجموعه قوانين قضايي و حقوقي همه ملت هاي مسلمان در آمده است و همه مفسران آن متفق القولند كه پيام آن به اين صورت خلاصه مي شود: به كسي كه شما را مي تاراند نزديك شويد، به كسي كه از شما دريغ مي كند انفاق كنيد، بر كسي كه شما را مي آزارد ببخشاييد، به همگان نيكي كنيد." به اين ترتيب در قرن هيجدهم توجه كمابيش عيني و واقع بينانه به پيامبر اسلام آغاز مي شود و در قرن نوزدهم صورت نسبتا جدي مي يابد. در كتاب سه جلدي كوسن دو پرسوال ( Caussin de Perceval) در سال 1847م با عنوان تاريخ اعراب از پيش از اسلام تا صدر اسلام جاي عمده اي به تحقيق در باره زندگي حضرت محمد (ص) داده شده است. اين كتاب كه مرجع به شمار مي رود شايد نخستين اثر در زبان فرانسوي است كه اطلاعات خود را مستقيما از منابع عربي گرفته است.

توجه به زندگي و آيين پيامبر اسلام منحصر به فرد يا گروه خاصي نبوده است. به عبارت ديگر فقط محققان و نويسندگان بدان توجه نداشتند بلكه شاعران هم از آن الهام مي گرفتند چنانكه  لامارتين در يكي از كتاب هايش در سال 1854م فصلي به زندگي پيامبر اسلام اختصاص داده است. ويكتور هوگو نيز جند بيت با عنوان سال نهم هجرت  در ستايش پيامبر سروده است و اين امر جزئي از گرايش فكري و معنوي قرن نوزدهم اروپا بوده است. و سرانجام بارتلمي سنت ايلر ( ST.Hilaire) سياستمدار و مترجم آثار ارسطو در نيمه قرن نوزدهم نوشت: " محمد، هوشمند ترين، مذهبي ترين و مهربان ترين عرب زمان خود بود. او امپراتوري خود را مديون برتري معنوي خويش است. ديني كه او تبليغ كرد نعمت بزرگي براي مردم بود."  در سال 1874م يك فرانسوي به نام  هانري دولاپورت ( Henri de Laporte )  كه كنسول فرانسه در مشرق زمين بوده است كتابي به نام زندگاني محمد بر اساس قرآن و آراي مورخان عرب نوشت. اما به نظر نمي رسد كه اين نويسنده واقعا از منابع عربي استفاده كرده باشد زيرا كه محتواي كتاب بسيار عاميانه است. در اواخر قرن نوزدهم انديشه هاي سوسياليستي رواج مي يابند و طبعا بر نويسندگان شرح احوال پيامبر نيز اين ديدگاه اثر مي گذارد چنانكه شخصي به نام اوبر گريم (Huber Grimme) در 1892 تا 1895م كتابي در دوجلد با عنوان "محمد"  منتشر كرد كه در آن با آگاهي و دقت تمام يك تفسير سوسياليستي از زندگي و كارهاي پيامبر اسلام ارائه داده است.

حقيقت اين است كه در اروپا تا پايان قرن نوزدهم هيچ كوشش علمي جدي براي شناخت سرچشمه ها ي حقايق اسلام انجام نگرفت و حتي با هر كوششي در اين زمينه مخالفت مي شد. اما تحولات علمي و اجتماعي سر انجام سبب دگرگوني در اين نگرش شد و تحقيق جدي علمي در باره اسلام و زندگاني پيامبر اسلام در قرن بيستم صورت تازه اي يافت و دانشمندان كوشيدند تا به كمك روش هاي علمي براي ظهور و بعثت پيامبر توضيح و تبيين تاريخي ، روانشناختي و آييني بيابند. كتاب "ريمون لوروژ" (RAYMON LEROUGE ) با عنوان "زندگي محمد" در سال 1939م نمونه اي از اين حركت تازه است. كتاب ديگري كه در سال 1947 نوشته و منتشر گرديد، زندگي محمد پيامبر خدا  نام دارد كه اثر "اوژن دينه و حاج سليمان بن ابراهيم" Dinet et Sliman ben Ibrahim است و از كتب مورد اعتماد براي مطالعه سيره پيامبر به زبان فرانسوي است. نويسندگان اين كتاب ابتدا به توصيف جغرافيايي جزيره العرب پرداخته و بعد مشخصات بومي مردم آنجا را توصيف كرده اند. آنگاه به خانواده قريش، وضع شهر مكه، ساختمان كعبه، آغاز وحي و بعثت و توطئه هاي قريش پرداخته اند. اين كتاب بر اساس منابع معتبر و كهن و نو عربي تاليف شده است.

كتاب زندگاني محمد و سنت اسلامي اثر "اميل درمنگن" (DERMENGHEM   EMILE) نيز به همين شيوه است. نويسنده در مقدمه كتاب مي گويد: "تا به امروز هيچ كس نسبت به وجود پيامبر اسلام ترديد نكرده است و من بر آن هستم تا گزارشي زنده و واقعي از احوال او به دست دهم. اين گزارش مبتني بر منابع اوليه عربي و آثاري است كه اخيرا در اين زمينه صورت گرفته است." نويسنده منابع اوليه عربي را قرآن، سنت و سيرت دانسته و براي دست يابي به سنت و سيرت به احاديث روي آورده است. نويسنده كوشيده است تا در تحقيق خود حد وسط را رعايت كند نه همچون  اوژه دينه  جانبدارانه و احساساتي و نه همچون  برخي از كشيشان و مستشرقان همه جيز را انكار كند. كتاب او با آغاز زندگي پيامبر شروع مي شود و با شرح احوال مسلمانان، داستان عام الفيل، زندگي خديجه، بعثت، فشارهاي مخالفان، گرويدن حمزه و عمر به اسلام، روابط با مسيحيان، هجرت، وضع مدينه، جنگ هاي بدر و يهود و احد ادامه مي يابد و با حجه الوداع به پايان مي رسد.

كتاب ديگر با عنوان "محمد " انتشار در 1973 اثر" اومبرتو ريزيتانو" (UMBERTO RIZZITANO) است. نويسنده بر آن است تا در اين كتاب سيماي يك قديس را تصوير و توصيف كند ، اماخود اعتراف مي كند كه اين كار بسي حساس و دشوار است به ويژه با بحث در باره آييني سرو كار دارد كه آيين وحدت است و نياز به اگاهي هاي خداشناسانه عميق دارد. او در عين حال مي كوشد تا از رهگذر شرح زندگاني پيامبر، اثري را كه ماموريت الهي او در تحول انسان داشته است، نشان دهد. كتاب نثري روان دارد و براي خواننده متوسط نوشته شده است. اما تحقيق عالمانه  و نيز معتقدانه اي كه در باره زندگي پيامبر صورت گرفته، اثري است از "روژه آرنالدز" Roger Arnaldez به نام "محمد" كه در 1975 منتشر شده است. اين اثر پژوهشي عيني است مبتني بر اين اعتقاد كه پيامبر اسلام صادق و امين بوده است. در اين كتاب معنويت اسلام مورد تاكيد قرار گرفته است. تعداد قابل ملاحظه اي حديث نبوي، كه به صورت موضوعي تبويب شده است، كتاب را تكميل مي كند. از اين عالمانه تر، كتابي است كه يك كشيش مسيحي به نام "ادمون رباط"  RABBATH Edmond در سال  1981م در بيروت به مناسبت حلول سال 1400 هجري قمري و آغاز قرن پانزده هجري منتشر كرده است . كتاب به زبان فرانسوي است اما يك عنوان عربي به نام " محمد نبي عربي و موسس دوله"  هم دارد. اين كتاب در واقع حاصل جمع همه نوشته هايي است كه به زبان هاي اروپايي در باره پيامبر اسلام وجود دارد.

يادآور مي شوم كوچك ترين كتاب در باره پيامبر اسلام كتابي است با عنوان " محمد" اثر "پل لواوژور" Lehugeur Paul كه در سال 1884م چاپ شده است. اين كتاب 7 سانتيمتر عرض و 12 سانتيمتر طول دارد و داراي 36 صفحه است. نيمي از آن حاوي اطلاعات جغرافيايي و قومي و نيم ديگر در باره زندگاني، بعثت، هجرت، غزوات و رحلت پيامبر است.